Skip to main content

Paal en perk aan het prijsbindingparadijs?

Advocaten:
Linde Bremmer
Berend Reuder

Elektronicafabrikanten Philips, Pioneer, Asus en Denon & Marantz hebben eind juli 2018 miljoenboetes gekregen van de Europese Commissie (de Commissie) voor het opleggen van minimum- of vaste retailprijzen aan hun onlinedetailhandelaren. Via prijsalgoritmes werden de verkoopprijzen van retailers gemonitord en bij een te laag prijsniveau grepen de elektronicafabrikanten in met dreigementen of sancties (blokkeren van de bevoorrading). Doordat veel retailers op hun beurt ook prijsalgoritmes gebruiken, kon deze prijsbinding leiden tot een marktbrede aantasting van het concurrentieproces en een kunstmatig hoog prijspeil ten nadele van de consument. Met deze vorm van verticale prijsbinding hebben Asus, Denon & Marantz, Philips en Pioneer ieder afzonderlijk de mededingingsregels overtreden.

Zeker voor ondernemingen in Nederland zijn de boetes een belangrijk signaal: waar de Nederlandse mededingingsautoriteit ACM expliciet aangaf sommige verticale prijsbinding niet te prioriteren en ook de Commissie lang niets deed, zet de Commissie met deze boetes verticale prijsbinding weer op de kaart. Daarbij werd Philips zelfs beboet voor prijsbinding in slechts één land (Frankrijk), waardoor ‘wegprioritering’ van verticale prijsbinding in alleen Nederland ook niet meer vanzelfsprekend is – zeker als algoritmes in het spel zijn.

E-commerce inquiry: signalen van online prijsbinding

De boetebesluiten volgen op de E-commerce sector inquiry van de Commissie in 2016. In het E-commerce sectoronderzoek signaleerde de Commissie al een toenemend gebruik van verticale prijsbinding, met name met behulp van automatische software waarmee prijzen konden worden gemonitord door fabrikanten. De handhaving van schadelijk gebruik van algoritmes voor onlineprijsbeleid past naadloos in de strategie van de Commissie en haar focus op de digitale interne markt. Toepassing van prijsalgoritmes hoeft niet altijd tot negatieve gevolgen voor de mededinging te leiden, binnen een bepaalde economische context kunnen de effecten ook neutraal of zelfs positief zijn. Daar waar de algoritmes worden gebruikt voor verticale prijsbinding en worden versterkt door prijsstellingsalgoritmes van retailers, resulteren ze in de regel wel tot een beperking van de prijsconcurrentie. De (negatieve) effecten op de mededinging zijn bij verticale prijsbinding (ook wel retail price maintenance of RPM genoemd) echter vaak minder duidelijk dan bij horizontale prijsafspraken, zodat bijvoorbeeld de ACM hier al jaren geen boete meer voor heeft opgelegd. Zie voor meer informatie over verticale prijsbinding ook het artikel van Ruben Elkerbout, ‘Verticale prijsbinding: the bad, the ugly and…the good?’.

De Commissie geeft een duidelijk signaal af tegen verticale prijsbinding

De Commissie stelt met de boetebesluiten niet alleen paal en perk aan bepaald gebruik van prijsalgoritmes in meerdere lidstaten, maar beboet ook Philips voor online verticale prijsbinding in alleen Frankrijk. Dit is opmerkelijk, omdat de Commissie doorgaans concurrentieverstorende praktijken onderzoekt die gevolgen hebben voor de mededinging in drie of meer lidstaten. De Commissie heeft echter al eerder duidelijk gemaakt dat verticale prijsbinding binnen één lidstaat volgens haar ook in strijd kan zijn met de Europese regels, doordat zij de import uit de ene lidstaat doet toenemen en de export uit de betrokken lidstaat doet dalen. Hoewel online prijsbinding in de regel gemakkelijk effect kan hebben op de handel tussen lidstaten, is niet bekend welke lidstaten naast Frankrijk door Philips’ prijsalgoritmes nog meer werden geraakt.

Schikken loont

De vier boetebesluiten tonen niet alleen het Commissiebeleid inzake prijsalgoritmes en prijsbinding aan, ook procedureel geeft de Commissie hiermee een visitekaartje af. Alle elektronicafabrikanten hebben namelijk een flinke korting (40%-50%) gekregen voor vergaande samenwerking (lees: een bekentenis). In deze informele schikkingsprocedure leveren fabrikanten ‘vrijwillig’ bewijs aan, waardoor de Commissie haar onderzoek kan versnellen en een rechtsgang kan worden voorkomen. De fabrikanten profiteren op hun beurt van een aanzienlijke vermindering van de boete.

Het digitale tijdperk en de automatische prijsalgoritmes die fabrikanten gebruiken om bij webshops te interveniëren, leidt in ieder geval tot een hernieuwde focus van de Commissie op verticale overeenkomsten. Ongeacht of de ACM dit beleid gaat volgen zijn leveranciers met online distributiekanalen door de Commissie hierbij gewaarschuwd.