ACM handhaving van consumentenrecht - ontwikkelingen en trends

Nederland kent veel wetten en regels ter bescherming van consumenten op het gebied van verkoop, levering en promotie van producten of diensten. De Autoriteit Consument & Markt (ACM) ziet erop toe dat bedrijven zich aan deze regels houden. De laatste jaren lijkt de ACM bedrijven steeds nauwlettender in de gaten te houden. In deze blog bespreken wij enkele ontwikkelingen en trends in de ACM-handhavingspraktijk op het gebied van het consumentenrecht.

Selectie van sectoren en ondernemingen voor handhaving

De middelen van de ACM zijn begrensd, waardoor zij moet kiezen tussen de mogelijk te handhaven gevallen (prioritering). Signalen (klachten) van consumenten zijn een belangrijke bron voor de ACM voor het ontdekken van mogelijke inbreuken op de consumentenbeschermingsregels. Daarnaast zoekt de ACM ook zelf actief naar overtredingen en ontvangt zij signalen via nationale of internationale samenwerkingsverbanden.

In de praktijk richt de ACM haar handhaving van consumentenrecht regelmatig op specifieke sectoren. De ACM onderzoekt dan vaak gelijktijdig meerdere bedrijven uit een bepaalde branche. Binnen deze sectorgerichte aanpak lijkt de ACM een specifieke werkwijze te ontwikkelen waarbij zij (i) eerst in een (voor)onderzoek sectoren inventariseert, (ii) daarna bedrijven waarschuwt en (iii) vervolgens overgaat tot handhaving jegens een geselecteerde groep vermeende overtreders. In 2021 paste de ACM deze werkwijze bijvoorbeeld toe op het gebied van misleidende duurzaamheidsclaims in meerdere sectoren.

Door steeds grotere sectoronderzoeken maakt de ACM vaker gebruik van selectiecriteria (zoals het aantal klachten / signalen dat de ACM ontving) om te bepalen welke partijen de ACM nader wil onderzoeken. Selectie door de ACM leidt regelmatig tot juridische discussies. Vanwege de beperkte handhavingscapaciteit van de ACM is selectie als zodanig toegestaan, maar moet de autoriteit zich daarbij wel aan alle beginselen van behoorlijk bestuur houden, waaronder het gelijkheidsbeginsel.

Onderzoek en handhaving in de praktijk

De ACM kan van veel onderzoeksbevoegdheden gebruikmaken bij haar handhaving. De ACM (en haar voorganger de Consumentenautoriteit) voert al sinds haar begindagen onaangekondigde bedrijfsbezoeken uit in het kader van de handhaving van consumentenbeschermingsregels. Daarnaast maakt de ACM gebruik van informatievorderingen om gegevens te vergaren. Dit laatste middel werd door de ACM veelduidig ingezet gedurende de Coronapandemie.

Het jaarlijks aantal gestarte en afgeronde onderzoeken wordt door de ACM gepubliceerd in haar jaarverslagen (uiteenlopend van eenvoudige waarschuwingen tot boetes). Uit Tabel 1 hieronder volgt dat het aantal gestarte onderzoeken in de lift zit.

Tabel 1: Aantal gestarte en afgeronde ACM-onderzoeken naar consumentenbescherming per jaar en trend.

Bron: jaarverslagen ACM

Sanctionering van overtredingen

Het aantal boetes dat de ACM jaarlijks oplegt voor overtredingen van de consumentenbeschermingsregels fluctueert sterk (zie Tabel 2). Grote (soms branche brede) onderzoeken lijken een invloed te hebben op het aantal boetes per jaar. In 2019 viel bijvoorbeeld het totale aantal boetes hoog uit, doordat de ACM gelijktijdig meerdere boetes oplegde aan keukenbedrijven en telecomaanbieders.

Tabel 2: Aantal boetes ACM op het gebied van consumentenbescherming per jaar en trend.

Bron: jaarverslagen ACM

Een ander veel door de ACM gebruikt handhavingsinstrument bij overtredingen van de consumentenregels is de last onder dwangsom. Een last onder dwangsom wordt door de ACM opgelegd om een overtreding te beëindigen binnen een bepaalde termijn. Gebeurt dat niet binnen deze termijn, dan moet de partij een dwangsom betalen. Hoewel het aantal zaken sterk kan fluctueren, maakt de ACM gemiddeld genomen steeds vaker gebruik van het handhavingsinstrument last onder dwangsom (zie Tabel 3).

Tabel 3: Aantal lasten onder dwangsom ACM op het gebied van consumentenbescherming per jaar en trend.

Bron: jaarverslagen ACM

Conclusie

De ACM wordt steeds actiever op het gebied van de handhaving van de consumentenbeschermingsregels. De laatste jaren worden de onderzoeken van de ACM steeds groter en gaat de ACM vaak via haar ‘drietrapsraket’ over tot selectie van de grootste overtreders in haar handhavingspraktijk. Het aantal boetes wisselt weliswaar sterk van jaar tot jaar, maar in het aantal onderzoeken en lasten onder dwangsom zit een duidelijk stijgende lijn. Gelet op het steeds groter wordende takenpakket van de ACM op het gebied van consumentenbescherming, is de verwachting dat de handhaving van deze regels door de ACM en mogelijke maatregelen de komende jaren verder zullen toenemen.

Een uitgebreider artikel van Berend Reuder en Tom Heurkens over de handhaving van consumentenrecht door de ACM en de trends en ontwikkelingen op dat gebied is recent verschenen in het tijdschrift Bedrijfsjuridische berichten (Bb 2022/15).

Ook interessant

Foreign direct investment screening in Nederland – FAQ

Net als in veel andere EU-lidstaten is screening van buitenlandse directe investeringen (Foreign Direct Investment of FDI) in Nederland inmiddels een hot topic. …

Bittere pil voor apotheken, niet (tijdig) melden van overnames beboet door de ACM

Op 17 maart 2022 heeft de Autoriteit Consument & Markt (ACM) een boete opgelegd van €350.000 aan de Stichting Verenigde …

Apple loopt blauwtje: ACM verplicht tot aanpassingen onredelijke voorwaarden voor datingapps

Op 24 augustus 2021 heeft de Autoriteit Consument & Markt (ACM) een last onder dwangsom opgelegd aan Apple Inc. en …